Kogo dotyczy atestacja sprawozdań zrównoważonego rozwoju ESG?

Audyt danych dotyczących emisji, wpływu na środowisko czy planów dekarbonizacji to nie tylko obowiązek regulacyjny w Unii Europejskiej. 

Jeśli firma polega pod obowiązki CSRD, obowiązuje ją przygotowanie oraz atestacja sprawozdań zrównoważonego rozwoju wraz z atestacją sprawozdania finansowego. W obliczu podpisanej przez Prezydenta nowelizacji ustawy rachunkowości z dnia 11 marca 2026, część firm została zwolniona z tego obowiązku. W dalszej części artykułu eksperci Baker Tilly omawiają jakich przedsiębiorstw dotyczy zwolnienie regulacyjne, dlaczego przedsiębiorstwa decydują się na dobrowolną atestację oraz rolę procesu atestacji danych zrównoważonego rozwoju. 

Praktyka atestacji zrównoważonego rozwoju widoczna jest wśród firm, które ze względu na oczekiwania interesariuszy uwiarygadniają ujawniane informacje dotyczące zrównoważonego rozwoju. 

Dane zebrane globalnie przez IFAC za 2025 (International Federation of Accountants) pokazują, że: 

• 98% dużych globalnych graczy raportuje w jakiejś formie dane zrównoważonego rozwoju 

• 73% firm z G20 posiada audyt przynajmniej części ujawnianych danych, najczęściej są to dany dotyczące emisji GHG 

• W Hong Kongu, Indonezji, Meksyku i Arabii Saudyjskiej zaobserwowano znaczny wzrost atestacji danych zrównoważonego rozwoju. 

Badanie przeprowadzone przez KPMG na rynku brytyjskim pokazuje, że 85% spośród spółek FTSE 100 obecnie korzysta z zewnętrznej weryfikacji danych ESG. Indeks FTSE 100 obejmuje 100 największych spółek o najwyższej kapitalizacji, które są zarejestrowane i notowane na londyńskiej giełdzie. 

Czym jest Atestacja ESG? 

Nie tylko obowiązek regulacyjny 

Atestacja sprawozdań zrównoważonego rozwoju, w uproszczeniu raportów ESG może mieć formę dobrowolną lub obowiązku regulacyjnego. Wobec zmniejszenia ilości firm, które podlegają i będą podlegać obowiązkowemu raportowaniu danych zrównoważonego rozwoju zgodnie z CSRD (dyrektywa w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju) wiele podmiotów decyduje się na atestację dobrowolną.  

Obecnie w Polsce zgodnie z przyjętą nowelizacją ustawy o rachunkowości do obowiązkowej atestacji danych zrównoważonego rozwoju zobowiązane są przede wszystkim duże jednostki zainteresowania publicznego które w obecnym oraz poprzedzającym roku obrotowy przekroczyły próg zatrudnienia na poziomie 1000 pracowników w przeliczeniu na etaty oraz obroty w wysokości 1,9 mld zł (po konsolidacji) lub 2,28 mld zł (przed konsolidacją). 

Nowe przepisy wprowadzają zwolnienia dla spółek, które w tym i poprzednim roku obrotowym nie przekroczyły następujących wielkości: 

• 1 000 osób - dotyczy średniorocznego zatrudnienia w przeliczeniu na pełne etaty, lub 

• 1 900 000 000 zł - dotyczy przychodów netto ze sprzedaży towarów i produktów za rok obrotowy 

Zwolnienie dotyczy również spółek dominujących grupy kapitałowej, jeśli nie przekroczyły one na poziomie grupy kapitałowej następujących wielkości: 

• 1 000 osób - dotyczy średniorocznego zatrudnienia w przeliczeniu na pełne etaty, lub 

• 1 900 000 000 zł po dokonaniu włączeń konsolidacyjnych albo 2 280 000 000 zł przed dokonaniem tych włączeń - w przypadku przychodów netto ze sprzedaży towarów i produktów za rok obrotowy 

Aby skorzystać z powyższego zwolnienia konieczne jest podjęcie odpowiedniej decyzji przez kierownika jednostki albo kierownika jednostki dominującej. 

Co jest celem atestacji zrównoważonego rozwoju? 

Celem atestacji zrównoważonego rozwoju jest uwiarygodnienie ujawnianych danych finansowych i niej finansowych w zakresie oddziaływania firmy na środowisko naturalne, własnych pracowników, pracowników w łańcuchu wartości, lokalne społeczności, klientów oraz tego w jaki sposób ułożony jest w firmie ład korporacyjny.  

Co daje atestacja ESG? 

• Spełnienie obowiązku regulacyjnego. 

• Spełnienie wymagań podmiotów finansujących, klientów, inwestorów. 

• Podniesienie wiarygodności i ograniczenie ryzyka reputacyjnego i greenwashingu. 

• Zwiększona wiarygodność i zaufanie interesariuszy. 

• Poprawa procesów wewnątrz organizacji - audytor sprawdza procedury zbierania danych, identyfikuje luki i daje konkretne rekomendacje usprawnień (np. lepsze kontrole, spójność z raportem finansowym). 

• Przygotowanie do przyszłych obowiązków – „test drive” przed obowiązkową atestacją. 

• Lepsza widoczność w łańcuchu wartości – ułatwia współpracę z dostawcami i klientami, pomaga w kalkulacji emisji Scope 3 i identyfikacji szans. 

• Niski koszt przy wysokim zwrocie – względnie tania weryfikacja (w porównaniu do dużych firm) daje ogromny sygnał rynkowy: „jesteśmy nowocześni i zrównoważeni”, co przyciąga talenty, klientów i inwestorów. 

• Wzmocnienie odporności biznesu – pomaga wykryć ryzyka (np. zależność od węgla, problemy z prawami pracowniczymi) zanim staną się kosztowne. 

• Przewaga długoterminowa przewaga konkurencyjna – wcześniejsza atestacja (nawet dobrowolna) pozwala na profesjonalną transformację biznesu, lepsze zarządzanie obszarami ryzyka i budowanie marki „lidera zrównoważonego rozwoju”. 

• Lepsze zarządzanie grupą kapitałową – ujednolicone procesy i dane w całej grupie, co jest kluczowe przy konsolidacji i raportowaniu wartości łańcucha dostaw. 

Według jakich standardów wykonujemy atestację raportów lub danych „ESG”

Komisja Europejska zadeklarowała w Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/470 z dnia 24 lutego 2026 r. w sprawie zmiany dyrektyw 2006/43/WE, 2013/34/UE, (UE) 2022/2464 i (UE) 2024/1760 w odniesieniu do niektórych wymogów dotyczących sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju i niektórych wymogów w zakresie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju, że Komisja jest uprawniona do przyjęcia, nie później niż 1 lipca 2027 r, aktów delegowanych w celu uzupełnienia niniejszej dyrektywy o standardy atestacji dającej ograniczoną pewność.  

Pojawia się więc pytania, na podstawie jakich standardów przebiega obecna atestacja sprawozdań zrównoważonego rozwoju. Polska przyjęła 28 stycznia 2025 r. Krajowy Standard Atestacji Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju 3002PL (KSUA 3002PL). Standard został wydany przez Krajową Radę Biegłych Rewidentów (KRBR), a zatwierdzony przez Polską Agencję Nadzoru Audytowego (PANA). Daje on ograniczoną pewność i zgodność z CSRD (limited assurance) Standard wypełnia likę do czasu przyjęcia unijnych standardów atestacji sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju, ujednolica sposób weryfikacji raportów ESG w Polsce oraz podnosi wiarygodność danych niefinansowych.  

Na świecie został przyjęty standard ISAA 5000, który rozszerza i zastępuje standard ISAE 3000, jest on globalnym standardem IAASB (Radę Międzynarodowych Standardów Badania i Usług Atestacyjnych), umożliwia on ograniczoną i rozszerzoną pewność, ma szerszy zakres i bardziej rozbudowaną metodologię niż Krajowy Standard KSUA 3002PL. Co ważne, Międzynarodowy Standard Atestacji Zrównoważonego Rozwoju (ISSA) 5000, Ogólne wymagania dotyczące usług atestacyjnych w obszarze zrównoważonego rozwoju, ma zastosowanie do różnych tematów i ram raportowania zrównoważonego rozwoju (GRI, ISSB, ESRS, TCFD, GHG, etc.) i został opracowany z myślą o wykorzystaniu zarówno przez profesjonalnych księgowych, jak i praktyków atestacji niebędących księgowymi. 

Zgodnie z powyższym ISSA 5000 zastąpi funkcjonujący do tej pory standard ISAE 3410 służący atestacji śladu węglowego, gdyż obejmuje wszystkie tematy ESG, w tym ślad węglowy. Firmy międzynarodowe, działające w kilku jurysdykcjach powinny przygotowywać swoje sprawozdania zrównoważonego rozwoju, częściowe lub całościowe, do atestacji przeprowadzanej zgodnie z globalnym standardem ISSA 5000. W ramach przygotowania do przejścia na ISSA 5000 rekomendujemy pilotaż obejmujący częściowe dane ESG, takie jak emisja gazów cieplarnianych czy też ryzyko klimatyczne. 

Kto wykonuje atestację ESG? 

Atestacja wykonywana jest przez biegłych rewidentów, ale aby mieć pewność, iż proces ten zostanie przeprowadzony właściwie i nie narazi spółki na dodatkowe ryzyka, warto upewnić się, iż wybrany audytor posiada doświadczenie i wiedzę w atestacji danych zrównoważonego rozwoju oraz współpracuje z konsultantami z takich obszarów jak np. prawo środowiskowe, prawa człowieka, eksperci środowiskowi dla tematów takich jak bioróżnorodność, woda, energia, emisje do środowiska. Oszczędzi nam to dodatkowych kosztów, a ujawniane dane będą czytelne nie tylko dla firmy audytującej, ale również dla interesariuszy firmy. 

W Polsce istotna liczba spółek tzw. drugiej fali (dużych i średnich przedsiębiorstw) już teraz dobrowolnie korzysta z atestacji – traktując audytora nie jako „kontrolera”, tylko jako partnera, który pomaga usprawnić cały proces. W dłuższej perspektywie koszt jest znikomy w porównaniu z potencjalnymi negatywnymi konsekwencjami (np. utrata kontraktów, wyższe koszty kapitału czy kary wizerunkowe). 

Zapraszamy do umówienia spotkania z naszymi audytorami, jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat obowiązków i procesu atestacji sprawozdań zrównoważonego rozwoju.