Cyfrowy portfel tożsamości (EUDI Wallet) – rewolucja logowania, podpisywania i zawierania umów

W dobie postępującej cyfryzacji coraz więcej aspektów życia prywatnego i zawodowego przenosi się do świata online. Organy Unii Europejskiej dostrzegły potrzebę stworzenia jednolitego narzędzia, które umożliwi obywatelom i przedsiębiorcom bezpieczne potwierdzanie tożsamości w przestrzeni cyfrowej. 20 maja 2024 r. weszło w życie rozporządzenie eIDAS 2*. Na jego bazie powstaje Europejski Portfel Tożsamości Cyfrowej (EUDI Wallet), który ma stać się kluczowym elementem interakcji prawnych i gospodarczych w całej Unii Europejskiej. 

Czym jest EUDI Wallet?

EUDI Wallet (European Digital Identity Wallet) to nowe bezpłatne narzędzie cyfrowe przeznaczone dla obywateli i przedsiębiorców, umożliwiające potwierdzanie tożsamości zarówno w usługach publicznych, jak i prywatnych. Narzędzie będzie pełniło funkcję elektronicznego portfela, porównywalnego do polskiej aplikacji mObywatel. Dostęp do portfela będzie możliwy z poziomu urządzeń mobilnych, co podniesie wygodę oraz poziom bezpieczeństwa jego użytkowania. 

Dzięki EUDI Wallet obywatel będzie mógł między innymi:

• logować się do usług publicznych i prywatnych,
• podpisywać dokumenty kwalifikowanym podpisem elektronicznym wbudowanym w portfel,
• przechowywać i udostępniać dane osobowe, certyfikaty, czy poświadczenia zawodowe,
• zawierać umowy online w sposób prostszy i prawnie wiążący.

EUDI Wallet ma być dostępny we wszystkich krajach członkowskich Unii Europejskiej w ciągu 24 miesięcy od wejścia w życie rozporządzeń wykonawczych**. Rozporządzenia te weszły w życie 24 grudnia 2024 roku i określono w nich zasady dotyczące podstawowych funkcji i certyfikacji portfeli identyfikacji elektronicznej. Rozporządzenia wykonawcze zostały oparte na wymogach i specyfikacjach opracowanych na potrzeby unijnego zestawu narzędzi tożsamości cyfrowej i zapewniają jednolite wdrażanie portfeli w całej Europie.

Państwa członkowskie powinny więc zapewnić co najmniej jeden certyfikowany portfel EUDI Wallet do końca 2026 r. Jednocześnie Komisja Europejska sukcesywnie przyjmuje kolejne akty wykonawcze doprecyzowujące techniczne i organizacyjne zasady funkcjonowania europejskiej tożsamości cyfrowej.

Logowanie – bez haseł i dodatkowych kont

Logowanie za pomocą EUDI Wallet będzie działało jak jednolity, bezpieczny system uwierzytelniania (tzw. Single Sign-On) oparty na portfelu cyfrowym, pozwalający uzyskać dostęp do usług publicznych i prywatnych bez konieczności zapamiętywania wielu haseł, czy tworzenia osobnych kont.  To duży krok w stronę tzw. passwordless authentication.

Wystarczy, że na stronie internetowej lub w aplikacji danej usługi (np. banku, portalu rządowego, platformy zakupowej) użytkownik wybierze opcję: „Zaloguj się przez EUDI Wallet” (podobnie jak dziś w przypadku logowania przez Google, Apple czy BankID). Po wybraniu tej opcji użytkownik zostanie przekierowany do swojej aplikacji EUDI Wallet na smartfonie lub komputerze. Następnie, użytkownik będzie musiał potwierdzić swoją tożsamość w portfelu. Portfel prześle do usługi tylko zatwierdzone informacje, np. pełną tożsamość (imię, nazwisko, data urodzenia) lub wyłącznie atrybut („użytkownik ma ukończone 18 lat”). Wszystko ma odbywać się w tzw. modelu privacy-by-design – dane będą szyfrowane i podpisane cyfrowo. Usługodawca otrzyma zatem pewne potwierdzenie tożsamości, bez zbędnego gromadzenia danych.

Po pozytywnej weryfikacji użytkownik zostanie automatycznie zalogowany do swojego konta lub uzyska dostęp do usługi. Portfel może zapamiętać autoryzację, umożliwiając szybsze logowanie przy kolejnych wizytach (np. za pomocą samej biometrii).

Podpisywanie dokumentów

Jednym z największych atutów EUDI Wallet będzie możliwość korzystania z kwalifikowanego podpisu elektronicznego w sposób znacznie prostszy i bardziej dostępny dla użytkowników końcowych. Rozporządzenie eIDAS 2 zakłada integrację usług podpisu elektronicznego z portfelem EUDI Wallet, co ma ograniczyć konieczność korzystania z odrębnych fizycznych nośników lub dodatkowych urządzeń kryptograficznych po stronie użytkownika. 

EUDI Wallet ma umożliwić składanie kwalifikowanego podpisu elektronicznego, który będzie wywoływał skutki prawne równoważne podpisowi własnoręcznemu na terenie całej Unii Europejskiej, zarówno w relacjach z organami publicznymi, jak i podmiotami prywatnymi. Takie rozwiązanie ma pozwolić użytkownikom na podpisywanie dokumentów online oraz weryfikację podpisów elektronicznych innych osób w sposób uznawany we wszystkich państwach członkowskich UE.

Proces złożenia podpisu elektronicznego będzie przypominał autoryzację płatności w bankowości mobilnej, tj. otwarcie portfela, a następnie zatwierdzenie podpisu biometrią/PIN-em.  Wszystko będzie zintegrowane w jednej aplikacji, uznawane we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Dzięki temu podpis elektroniczny będzie można składać nawet w codziennych sytuacjach (np. podpisanie umowy najmu online, złożenie wniosku w urzędzie). W praktyce otwiera to drogę do całkowicie cyfrowego obiegu dokumentów.

Zawieranie umów

EUDI Wallet umożliwi przedsiębiorcom i konsumentom zawieranie umów w pełni cyfrowo. Proces ten będzie obejmował:

1. Identyfikację i uwierzytelnienie stron 

   Portfel będzie zawierał zweryfikowaną tożsamość cyfrową, wydaną przez zaufany podmiot (np. administrację publiczną lub certyfikowanego dostawcę usług identyfikacyjnych). Przed zawarciem umowy obie strony (np. klient i firma, dwie osoby prywatne, przedsiębiorstwo i instytucja) będą potwierdzać swoją tożsamość poprzez podpis elektroniczny lub silne uwierzytelnienie (np. PIN, biometria).

2. Udostępnienie wymaganych danych 

   Strony umowy będą mogły w prosty sposób dzielić się tylko danymi niezbędnymi do zawarcia umowy (np. imię, nazwisko, adres, numer identyfikacyjny, dane firmy). EUDI Wallet ma działać w modelu minimalizacji danych – użytkownik sam będzie decydował, które informacje ujawnia, a system będzie potwierdzał ich autentyczność.

3. Przekazanie i akceptacja dokumentu 

   Dokument umowy będzie przesyłany cyfrowo i prezentowany w aplikacji w ujednoliconym, czytelnym formacie. Użytkownik będzie mógł go przeczytać, pobrać i zaakceptować bezpośrednio w portfelu. System ma zapewniać, że treść dokumentu nie zostanie zmieniona w trakcie przesyłania (integralność danych).

4. Elektroniczne podpisanie dokumentu 

   Jak wspomniano powyżej, EUDI Wallet umożliwi składanie kwalifikowanego podpisu elektronicznego, który jest prawnie równoważny podpisowi własnoręcznemu w całej Unii Europejskiej. Po złożeniu podpisu powstanie dowód kryptograficzny – certyfikat potwierdzający autentyczność podpisu i tożsamość podpisującego.

5. Przechowywanie kopii umowy w portfelu cyfrowym 

   Po podpisaniu dokument zostanie automatycznie zapisany w portfelu obu stron oraz, opcjonalnie, w bezpiecznej chmurze lub repozytorium wybranym przez strony. Użytkownik będzie mógł w każdej chwili pobrać umowę w formie elektronicznej, a także uzyskać dowód zawarcia umowy w razie ewentualnego sporu prawnego.

Przykładowe obszary wykorzystania:

• Umowy konsumenckie – m.in. zawieranie umów na usługi telekomunikacyjne, najem lokali.
• Współpraca biznesowa – np. kontrakty B2B, umowy o świadczenie usług, umowy leasingowe.
• Postępowania administracyjne – składanie wniosków, wyrażanie zgód, podpisywanie decyzji urzędowych.
• Usługi finansowe – otwieranie kont bankowych, zawieranie umów kredytowych, realizacja inwestycji.

Bezpieczeństwo i ochrona danych

EUDI Wallet ma zapewniać maksymalny poziom bezpieczeństwa i prywatności, zgodnie z unijnymi regulacjami w zakresie ochrony danych i cyberbezpieczeństwa.

Cyfrowy portfel tożsamości opiera się na zasadzie minimalizacji danych – obywatel ma sam decydować, jakie informacje udostępnia (np. potwierdzenie pełnoletności zamiast pełnej daty urodzenia). Każda wymiana danych będzie wymagać aktywnego zatwierdzenia w aplikacji. Tożsamość i dane mają być przechowywane lokalnie na urządzeniu użytkownika, a nie w jednym, scentralizowanym rejestrze. To z kolei ogranicza ryzyko masowych wycieków.

Wpływ na rynek i prawo

Cyfrowy portfel tożsamości (EUDI Wallet) to ogromna szansa na uproszczenie i przyspieszenie życia gospodarczego i administracyjnego. Jednak obok korzyści pojawiają się realne wyzwania – zarówno technologiczne, jak i prawne. Ich rozwiązanie wymaga ścisłej współpracy ustawodawców, instytucji publicznych i sektora prywatnego, a także szerokiej debaty społecznej.

Choć rozporządzenie eIDAS 2 będzie bezpośrednio stosowane w całej Unii Europejskiej, konieczne będzie dostosowanie przepisów krajowych, zwłaszcza w zakresie prawa cywilnego, procedur administracyjnych, czy standardów weryfikacji tożsamości i usług zaufania. 

Coraz większe znaczenie mają również obowiązki nakładane na podmioty prywatne. Docelowo wybrane sektory, w szczególności banki, instytucje finansowe, dostawcy usług objętych wymogami silnego uwierzytelniania oraz bardzo duże platformy internetowe będą zobowiązane do akceptowania EUDI Wallet jako środka identyfikacji elektronicznej. Powyższe wiąże się z koniecznością dostosowania systemów informatycznych oraz procedur związanych z identyfikacją i obsługą klientów do nowych wymogów europejskiej tożsamości cyfrowej.

Podsumowanie

Cyfrowy portfel tożsamości (EUDI Wallet) to rewolucja w logowaniu, podpisywaniu i zawieraniu umów. Połączenie wygody z bezpieczeństwem sprawi, że procesy, które dotychczas wymagały fizycznej obecności, staną się prostsze i w pełni cyfrowe. Rozporządzenie eIDAS 2 wprowadza ważne zmiany, które pozwolą wszystkim osobom mieszkającym w Unii Europejskiej czerpać korzyści z cyfryzacji i jednocześnie zwiększą bezpieczeństwo oraz zapewnią ochronę ich praw. Z punktu widzenia prawa oznacza to konieczność dostosowania praktyki i regulacji, ale także otwiera ogromne możliwości dla przedsiębiorców, obywateli i administracji publicznej.

Obecnie realizowane są szeroko zakrojone projekty pilotażowe, których celem jest testowanie specyfikacji technicznych oraz prototypów oprogramowania unijnego portfela tożsamości cyfrowej w różnych sektorach i krajach Europy. Polska uczestniczy w dwóch z nich (projekt POTENTIAL oraz APTITUDE). Projekty mają na celu sprawdzenie praktycznej użyteczności portfela w takich obszarach, jak dostęp do usług publicznych, zakładanie kont bankowych czy bezpieczne płatności online, z udziałem podmiotów prywatnych i instytucji publicznych z państw członkowskich Unii Europejskiej.

W Polsce Ministerstwo Cyfryzacji zapowiedziało, że EUDI Wallet zostanie wdrożony w ramach ekosystemu aplikacji mObywatel. Pilotaż rozwiązania ma zostać uruchomiony pod koniec 2026 r. Jednocześnie resort wskazuje, że obecna architektura mObywatela nie spełnia wszystkich wymogów technicznych i regulacyjnych wynikających z rozporządzenia eIDAS 2.0, co oznacza konieczność wdrożenia odrębnych komponentów zgodnych ze standardami europejskiej tożsamości cyfrowej. Oznacza to rozszerzenie aplikacji mObywatel o funkcje EUDI Wallet oraz dostosowanie systemu do unijnych wymogów technicznych i zasad bezpieczeństwa obowiązujących we wszystkich państwach UE.