Nowelizacja Prawa energetycznego z podpisem Prezydenta RP – nowe reguły rynku energii już pewne

Prezydent RP podpisał 2 kwietnia 2026 r. przygotowaną przez Ministerstwo Energii ustawę z 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw. Prace nad ustawą trwały ponad rok, a jej brzmienie było wielokrotnie modyfikowane wraz z kolejnymi wersjami projektu, co dobrze oddaje skalę sporów branżowych oraz stopień skomplikowania materii regulacyjnej. 

Z perspektywy rynku energii jest to jedna z najistotniejszych nowelizacji ostatnich lat, ponieważ łączy reformę procesu przyłączeniowego z szeregiem zmian wzmacniających pozycję odbiorców oraz zwiększających transparentność działania operatorów i sprzedawców energii. W dyskursie ustawa była często określana jako „ustawa sieciowa” oraz jako jeden z zasadniczych elementów „pakietu antyblackoutowego”, stanowiąc odpowiedź ustawodawcy na narastające od lat problemy strukturalne Krajowego Systemu Elektroenergetycznego. Znaczenie nowelizacji wykracza przy tym poza samą organizację przyłączeń, ponieważ ustawa porządkuje również krajowe reguły rynku energii w związku z wdrażaniem wymogów unijnych dotyczących efektywności energetycznej, architektury rynku energii elektrycznej oraz przejrzystości obrotu hurtowego.

Zasadnicza część ustawy wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, przy czym część przepisów zaczęła obowiązywać już następnego dnia po ogłoszeniu, a wybrane regulacje dotyczące obowiązków sprawozdawczych i informacyjnych w obszarze OZE wchodzą w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia.

O poszczególnych rozwiązaniach nowelizacji pisaliśmy już szerzej w poprzednich publikacjach z tego cyklu. Poniżej przedstawiamy jednak ponownie najważniejsze zmiany wynikające z ostatecznego brzmienia ustawy:

Reforma przyłączeń do sieci – to rdzeń całej nowelizacji. Ustawa ma ograniczyć zjawisko blokowania mocy przyłączeniowych przez projekty, które nie przechodzą do fazy realizacji, oraz przyspieszyć rozpatrywanie wniosków. W praktyce oznacza to większą selekcję projektów i zwiększenie odpowiedzialności inwestorów za utrzymywanie ważności swoich praw przyłączeniowych.

Kamienie milowe dla projektów przyłączeniowych – istotą tej zmiany jest odejście od biernego modelu utrzymywania warunków i umów przyłączeniowych na rzecz modelu, w którym dalsze korzystanie z praw przyłączeniowych wymaga wykazywania określonego postępu inwestycyjnego. W praktyce ustawodawca wiąże trwałość sytuacji prawnej inwestora z realizacją kolejnych etapów przygotowania przedsięwzięcia, ograniczając możliwość wieloletniego „przetrzymywania” zdolności przyłączeniowych bez wejścia w fazę wykonawczą. Dodatkowo skrócenie okresu ważności warunków przyłączenia z dwóch lat do jednego roku wzmacnia dyscyplinujący charakter całej reformy.

Nowe instrumenty finansowej dyscypliny po stronie wnioskodawców – ustawa wprowadza mechanizmy opłat, zaliczek i zabezpieczeń, które mają ograniczyć składanie wniosków „na zapas”. To istotna zmiana systemowa, ponieważ koszt utrzymywania fikcyjnej rezerwacji mocy wyraźnie wzrośnie, a sam proces inwestycyjny stanie się bardziej wymagający kapitałowo już na wstępnym etapie.

Przepisy przejściowe dla projektów w toku – ostateczna wersja ustawy nie przyjęła w pełni jednolitego, rygorystycznego podejścia wobec wszystkich projektów już znajdujących się w obrocie. Dla części przedsięwzięć przewidziano rozwiązania przejściowe, które modyfikują sposób stosowania nowych obowiązków zabezpieczeniowych, w tym w niektórych przypadkach ograniczają wysokość wymaganego zabezpieczenia do połowy ustawowego poziomu.

Większa transparentność danych sieciowych – nowelizacja wzmacnia obowiązki informacyjne operatorów systemów przesyłowych i dystrybucyjnych, nakazując publikowanie danych o złożonych wnioskach, wydanych warunkach przyłączenia, odmowach, kryteriach obliczania przepustowości sieci oraz możliwościach przyłączania w oparciu o elastyczne umowy. Ustawa określa również minimalną częstotliwość aktualizacji tych danych, różnicując ją w zależności od rodzaju operatora.

Elastyczniejsze modele przyłączenia – ustawa wzmacnia możliwość stosowania rozwiązań pozwalających uruchamiać inwestycje także przy ograniczonej przepustowości sieci, co oznacza odejście od dotychczasowego sztywnego modelu pełnej dostępności mocy na rzecz rozwiązań, w których inwestor akceptuje określony poziom ograniczeń pracy źródła lub poboru energii.

Rozszerzenie cable poolingu i hybrydyzacji infrastruktury – nowelizacja ułatwia wspólne korzystanie z jednego przyłącza przez większą liczbę instalacji, w tym magazyny energii. To wyraz odejścia od modelu ścisłego powiązania jednego przyłącza z jednym źródłem lub jednym sposobem wykorzystania infrastruktury i przejścia w kierunku bardziej elastycznego, współdzielonego korzystania z zasobów sieciowych. Taki kierunek ma szczególne znaczenie dla inwestycji hybrydowych.

Więcej niż jeden PPE w ramach jednego przyłącza – ustawa dopuszcza tworzenie więcej niż jednego punktu poboru energii elektrycznej w ramach istniejącego przyłącza, pod warunkiem że nie zostanie przekroczona moc przyłączeniowa określona w umowie.

Wzmocnienie pozycji odbiorców końcowych – po stronie rynku detalicznego nowelizacja nie ogranicza się do ogólnego zwiększenia ochrony konsumentów, lecz wprowadza konkretne obowiązki produktowe i informacyjne po stronie sprzedawców. Ustawa wymaga bowiem od określonych sprzedawców oferowania zarówno umów z ceną dynamiczną, jak i umów zawieranych na czas oznaczony z gwarancją stałej ceny, co ma zwiększyć realny wybór po stronie odbiorcy.

Preferencje dla technologii stabilizujących system – z punktu widzenia bezpieczeństwa pracy KSE istotne znaczenie mają rozwiązania sprzyjające technologiom bardziej dyspozycyjnym, w szczególności instalacjom biogazowym oraz magazynowaniu energii, dlatego ustawa sprzyja właśnie tym rozwiązaniom.

Regulacje dotyczące ubóstwa energetycznego i zarządzania należnościami – nowelizacja doprecyzowuje mechanizmy ochronne po stronie odbiorców narażonych na ubóstwo energetyczne i rozwija instrumenty wsparcia związane z regulowaniem zobowiązań za energię.

Nowe obowiązki po stronie regulatora i uczestników rynku – ustawa przewiduje liczne działania wdrożeniowe po stronie Prezesa URE, operatorów oraz przedsiębiorstw obrotu, co oznacza, że skuteczność reformy będzie zależała w dużej mierze od szybkości wypracowania spójnej praktyki regulacyjnej i organizacyjnej tych podmiotów.

Podsumowując nowelizacja zmienia zasady dostępu do sieci, sprzyjając projektom dojrzałym, ograniczając blokowanie mocy przez przedsięwzięcia niewykazujące rzeczywistego postępu inwestycyjnego oraz wzmacnia narzędzia zarządzania informacją po stronie operatorów. Jednocześnie zwiększa poziom sformalizowania i kapitałochłonności wejścia w proces inwestycyjny, co może prowadzić do dalszej profesjonalizacji rynku, ale również do jego konsolidacji wokół podmiotów silniejszych finansowo. 

Uchwalenie ustawy otwiera etap wdrożeniowy, który może okazać się co najmniej tak samo wymagający jak prace parlamentarne nad ustawą. Na tym etapie okaże się, czy reforma rzeczywiście będzie skutkować krótszym czasem przyłączeń, większą dostępnością mocy dla nowych inwestycji i bardziej przewidywalnymi relacjami kontraktowymi na rynku energii.