Pakiet antyblackoutowy w Prawie energetycznym - aktualny kształt projektu po zmianach
13 stycznia 2026 r. do Sejmu został skierowany rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (UC84), nad którym prace legislacyjne prowadzone są od maja 2025 r. Projekt stanowi element realizacji m.in. tzw. pakietu antyblackoutowego, którego celem jest wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego Polski oraz zwiększenie odporności krajowego systemu elektroenergetycznego na sytuacje kryzysowe.
Planowane zmiany są jednocześnie niezbędne z perspektywy realizacji Krajowego Planu Odbudowy (KPO) oraz wynikają z konieczności dostosowania krajowych regulacji do nowych przepisów unijnych, w szczególności dyrektywy 2024/1711 oraz rozporządzeń 2024/1747 i 2024/1106.
Projekt ustawy ma szeroki zakres i obejmuje wiele obszarów funkcjonowania rynku energii elektrycznej, z których część była już przedmiotem naszej wcześniejszej analizy po publikacji projektu w maju ubiegłego roku. Choć zasadnicze kierunki reformy pozostały niezmienione, aktualna wersja projektu wprowadza liczne modyfikacje i uzupełnienia, które w istotny sposób wpływają na praktyczne funkcjonowanie rynku energii.
Bez zmian pozostaje podstawowy kierunek reformy polegający na zwiększeniu elastyczności funkcjonowania systemu elektroenergetycznego oraz usprawnieniu procesu przyłączania nowych instalacji, w tym odnawialnych źródeł energii. Nadal kluczowe znaczenie mają rozwiązania umożliwiające przyłączanie do sieci w warunkach ograniczonej przepustowości, jak również mechanizmy przeciwdziałające blokowaniu mocy przyłączeniowych przez projekty, które nie są faktycznie realizowane. Utrzymano także obowiązek publikowania przez operatorów informacji o dostępnych mocach przyłączeniowych oraz o statusie rozpatrywanych wniosków, co ma zwiększyć przejrzystość procesu inwestycyjnego i ułatwić planowanie nowych przedsięwzięć. Niezmiennie istotnym elementem projektu pozostaje również dążenie do efektywniejszego wykorzystania istniejącej infrastruktury sieciowej, w tym poprzez rozwój wspólnych przyłączy (cable pooling).
Doprecyzowanie zasad przyłączania i nowe instrumenty dyscyplinujące
W aktualnej wersji projektu rozbudowano przepisy dotyczące umów przyłączeniowych, wprowadzając precyzyjne ramy dla tzw. elastycznych i konfigurowalnych umów o przyłączenie. Projekt jednoznacznie określa zasady czasowych lub trwałych ograniczeń w poborze lub wprowadzaniu energii do sieci oraz warunki ich znoszenia, a także konsekwencje braku postępu inwestycyjnego po stronie wnioskodawców. Doprecyzowano również mechanizmy wygaśnięcia umów przyłączeniowych oraz wprowadzono nowe instrumenty finansowe, których celem jest ograniczenie spekulacyjnego rezerwowania mocy przyłączeniowych.
Cyfryzacja procesu przyłączeniowego i większa transparentność
Modyfikacji uległy także rozwiązania dotyczące cyfryzacji procesu przyłączeniowego. Obecny projekt wprost nakłada na operatorów obowiązek zapewnienia pełnej obsługi wniosków w formie elektronicznej, wraz z możliwością bieżącego monitorowania ich statusu. Rozszerzono również zakres informacji, które mają być publicznie dostępne, co ma przyczynić się do zwiększenia przewidywalności procesu przyłączeniowego oraz ograniczenia liczby wniosków składanych w lokalizacjach o niewielkich szansach na uzyskanie warunków przyłączenia.
Wzmocniona ochrona odbiorców energii
Zmiany dotyczą również ochrony odbiorców energii elektrycznej. W aktualnym projekcie doprecyzowano mechanizmy wsparcia dla gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym, w tym kryteria uznania odbiorców za uprawnionych do ochrony. Rozszerzono także zakres instrumentów zapobiegających wstrzymywaniu dostaw energii wobec tej grupy odbiorców oraz wprowadzono bardziej precyzyjne obowiązki informacyjne po stronie sprzedawców energii. Jednocześnie projekt jednoznacznie ustanawia prawo odbiorcy końcowego do zawarcia umowy sprzedaży energii elektrycznej na czas oznaczony z gwarancją stałej ceny, co najmniej na okres jednego roku.
Przejrzystość rynku i rola regulatora
Aktualny projekt wzmacnia również instrumenty służące zwiększeniu przejrzystości rynku energii. Rozbudowano regulacje dotyczące porównywarek ofert sprzedaży energii elektrycznej oraz wprowadzono obowiązek przekazywania odbiorcom zwięzłego i zrozumiałego podsumowania warunków umowy.
Jednocześnie istotnie rozszerzono kompetencje Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, w szczególności w zakresie monitorowania rynku, nadzoru nad umowami ze stałą ceną oraz przeciwdziałania manipulacjom na hurtowym rynku energii.
Zgodnie z oceną Ministerstwa Energii, proponowane zmiany dotyczące zasadach przyłączania do sieci mogą umożliwić udostępnienie mocy przyłączeniowych na poziomie około 150 GW dla źródeł oraz magazynów energii.
