Fabryka amunicji bez pozwolenia na budowę? Jak specustawa obronna zmienia proces inwestycyjny w sektorze defence

We wrześniu 2026 r. poinformowano o pierwszym przyznaniu statusu kluczowych inwestycji w zakresie potrzeb obronności państwa. Otrzymały go przedsięwzięcia czterech spółek Grupy PGZ: MESKO S.A., PIT-RADWAR S.A., Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Centrum Techniki Morskiej S.A. oraz Zakładów Chemicznych „NITRO-CHEM” S.A. Mogą one być teraz realizowane w uproszczonym trybie inwestycyjnym, w którym nie jest wymagane ani pozwolenie na budowę, ani standardowa decyzja środowiskowa.  

Choć wymienione spółki należą do grupy kontrolowanej przez Skarb Państwa, możliwość uzyskania statusu inwestora kluczowej inwestycji i dostęp do uproszczeń nie są zastrzeżone wyłącznie dla sektora państwowego. Mogą z nich korzystać również spółki przemysłu obronnego z kapitałem prywatnym, które realizują kluczowe inwestycje w zakresie potrzeb obronności państwa.  

Podstawę prawną zastosowania uproszczonego trybu stanowi ustawa z dnia 25 lipca 2025 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie potrzeb obronności państwa lub kluczowych inwestycji w zakresie potrzeb obronności państwa lub bezpieczeństwa publicznego oraz ustanawiania stref ochronnych terenów zamkniętych (tzw. specustawa obronna).  

Uproszczenia proceduralne 

Specustawa upraszcza najważniejsze etapy procesu budowlanego: od przygotowania inwestycji, przez prowadzenie robót, po oddanie obiektów do użytkowania. 

• Zawiadomienia zamiast pozwoleń. Pozwolenie na budowę i pozwolenie na użytkowanie zostają zastąpione zawiadomieniami (o realizacji kluczowej inwestycji a następnie o przystąpieniu do użytkowania). 

• Plan miejscowy nie blokuje inwestycji. Przedsięwzięcie nie musi być zgodne z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. 

• Grunty rolne i leśne bez decyzji o wyłączeniu z produkcji. Grunty objęte zawiadomieniem można wykorzystać pod inwestycję bez uzyskiwania decyzji o wyłączeniu z produkcji rolnej i leśnej i bez związanych z tym należności i opłat rocznych. Wycinka drzew i krzewów również nie wymaga zezwolenia ani opłat. Wyjątek dotyczy nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków. Trzeba też uwzględnić obowiązki związane z ochroną obszarów Natura 2000. 

• Bez decyzji środowiskowej. Kluczowe inwestycje nie wymagają decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Odrębna procedura przed regionalnym dyrektorem ochrony środowiska dotyczy jednak inwestycji na obszarach Natura 2000 oraz mogących znacząco negatywnie oddziaływać na cele ich ochrony. Obejmuje ona także inwestycje na obszarach z listy proponowanych obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty lub mogące znacząco negatywnie na nie oddziaływać. RDOŚ ocenia wpływ inwestycji i w razie potrzeby określa działania minimalizujące, rozwiązania alternatywne lub kompensację przyrodniczą. 

Jakie warunki trzeba spełnić? 

Uproszczona ścieżka przewidziana w specustawie nie oznacza pełnej swobody w realizacji inwestycji. Nadal trzeba spełnić kilka istotnych warunków. 

• Tylko na terenie zamkniętym. Cała inwestycja musi mieścić się w granicach formalnie ustanowionego terenu zamkniętego. Samo ustanowienie takiego terenu jest odrębnym i bardzo istotnym etapem, który trzeba uwzględnić w harmonogramie inwestycji. 

• Właściwy tytuł do gruntu. Spółka musi być właścicielem albo użytkownikiem wieczystym nieruchomości. Najem lub dzierżawa, nawet długoterminowe, nie stanowią wystarczającego tytułu prawnego do nieruchomości. 

• Nabycie gruntu na zasadach ogólnych. Specustawa nie wprowadza też ogólnego zwolnienia z ograniczeń nabywania nieruchomości rolnych, w tym z obowiązku uzyskania zgody KOWR, jeżeli jest wymagana. Uproszczeń dotyczących zabudowy gruntu nie należy zatem utożsamiać z ułatwieniami w jego nabyciu.  

• Prostsze procedury, ale bez rezygnacji ze standardów technicznych. Uproszczenia proceduralne nie wyłączają wymagań techniczno-budowlanych ani zasad dotyczących bezpiecznej eksploatacji zakładu. 

Planowanie ścieżki inwestycyjnej 

Możliwość zastosowania specustawy obronnej warto ocenić przed zakupem nieruchomości i ustaleniem harmonogramu realizacji inwestycji. O rzeczywistym czasie realizacji zdecydują nie tylko uproszczenia proceduralne, lecz także czas potrzebny na nabycie gruntu, ustanowienie terenu zamkniętego oraz ujęcie przedsięwzięcia i jego inwestora w wykazie inwestycji kluczowych MON.  

W kolejnym artykule odpowiemy na pytanie kto może ubiegać się o status inwestora kluczowej inwestycji i jak wygląda procedura jego uzyskania.