Nowe zasady działania cyfrowego rynku energii

Ministerstwo Energii opublikowało projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz ustawy o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw z dnia 5 sierpnia 2026 r. 

Celem ustawy jest usprawnienie funkcjonowania rynku energii poprzez uregulowanie najważniejszych obszarów, w których stwierdzono luki prawne lub nieefektywność obecnie obowiązujących regulacji. Ustawa ma zabezpieczyć ciągłość funkcjonowania rynku energii elektrycznej w okresie pełnego wdrażania Centralnego Systemu Informacji Rynku Energii, a zarazem poprawić jakość danych wykorzystywanych do prowadzenia i bilansowania Krajowego Systemu Elektroenergetycznego. 

Zmiany dotyczą przede wszystkim działania rynku w razie niedostępności systemów informacyjnych, obowiązków wytwórców, właścicieli magazynów i agregatorów, nowych sankcji oraz zasad rozliczania płatnych stopni zasilania.

CSIRE: ciągłość działania i rozliczenia zastępcze

Obowiązujące przepisy Prawa energetycznego zakładają, że rozliczenia za energię elektryczną, usługi przesyłania i dystrybucji oraz usługi systemowe prowadzi się na podstawie informacji zarejestrowanych w CSIRE. Odstępstwo przewidziano zasadniczo na wypadek awarii samego systemu centralnego.

Problem może jednak wystąpić także wtedy, gdy CSIRE działa prawidłowo, lecz niedostępny pozostaje system sprzedawcy, operatora lub innego uczestnika rynku. W takim przypadku dane potrzebne do rozliczeń mogą nie zostać przekazane lub pobrane w odpowiednim terminie.

Projekt rozszerza zatem możliwość prowadzenia rozliczeń zastępczych na niedostępność zarówno CSIRE, jak i współpracujących z nim systemów informacyjnych uczestników rynku oraz OSP. Dane niezarejestrowane w systemie centralnym będzie można wykorzystywać wyłącznie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia danego rozliczenia.

Użytkownik systemu lub OSP ma zgłosić OIRE niedostępność własnego systemu w ciągu godziny od jej stwierdzenia, a w ciągu maksymalnie trzech godzin przekazać informacje o zakresie problemu i przewidywanym terminie jego usunięcia. Co do zasady niedostępność powinna zostać usunięta w ciągu 24 godzin. Po przywróceniu działania systemów konieczne będzie uzupełnienie lub skorygowanie danych w CSIRE oraz uwzględnienie ewentualnej różnicy przy najbliższym rozliczeniu. Podmioty powinny więc zapewnić całodobowe ścieżki eskalacji oraz wiarygodny ślad audytowy incydentu.

Opóźnienia we wdrożeniu CSIRE bez przesunięcia terminu

Projekt nie przesuwa powszechnego terminu rozpoczęcia realizacji zadań za pośrednictwem CSIRE. Dla podmiotów, które nie przystąpiły do systemu wcześniej, nadal ma nim być 19 października 2026 r. 

Projekt przewiduje jednak mechanizm łagodzący odpowiedzialność części operatorów systemów dystrybucyjnych opóźnionych z integracją. Prezes URE będzie mógł odstąpić od wymierzenia określonych kar, jeżeli OSD zawarł w terminie umowę z OIRE i rozpocznie realizację zadań 19 kwietnia 2027 r.

Rozwiązanie ma charakter wyjątkowy i uznaniowy. Nie stanowi generalnego, sześciomiesięcznego przedłużenia terminu wdrożenia CSIRE. Samo spełnienie ustawowych warunków nie będzie również oznaczało automatycznego odstąpienia od kary.

Ochroną mają zostać objęci także pozostali uczestnicy rynku, jeżeli niewykonanie przez nich obowiązków będzie wynikało wyłącznie z opóźnienia właściwego OSD. Do czasu jego przystąpienia do CSIRE rozliczenia będą mogły opierać się na danych niezarejestrowanych w systemie centralnym.

Więcej danych o źródłach i magazynach energii

Drugi istotny obszar projektu dotyczy danych potrzebnych do planowania pracy i prowadzenia ruchu KSE. Projekt wprowadza ustawowe definicje danych strukturalnych, grafikowych oraz danych czasu rzeczywistego.

Przedsiębiorstwa wytwarzające energię w modułach typu B, C lub D, a także właściciele takich modułów niebędący przedsiębiorstwami energetycznymi, mają przekazywać operatorom wymagane informacje, realizować zgłoszone grafiki i wykonywać polecenia operatorskie.

Analogiczne obowiązki obejmą przedsiębiorstwa magazynujące energię oraz posiadaczy magazynów o łącznej mocy zainstalowanej większej niż 50 kW. Wyłączenie przewidziano dla określonych magazynów funkcjonujących w ramach mikroinstalacji prosumenckich.

Znaczenie nowych obowiązków wynika z rosnącej liczby rozproszonych źródeł i magazynów energii. Brak aktualnych informacji o ich pracy pogarsza jakość prognozowania, zwiększa koszty bilansowania i może prowadzić do częstszego stosowania nierynkowego redysponowania.

Magazyny wymagają w tym zakresie szczególnej uwagi. Mogą bowiem w krótkim czasie przejść z poboru energii do jej wprowadzania do sieci. Operator musi zatem dysponować aktualną informacją, czy dany magazyn ładuje się, rozładowuje, czy pozostaje bezczynny.

Sankcje i możliwość czasowego odłączenia

Za naruszenia związane z ciągłością działania CSIRE, raportowaniem niedostępności, uzupełnianiem danych i korektą rozliczeń przewidziano kary od 10 000 zł do 500 000 zł. W przypadku obowiązków dotyczących danych o źródłach i magazynach kara ma wynosić od 1000 zł do 500 000 zł i być ustalana łącznie za naruszenia popełnione w danym kwartale. Odrębny, surowszy reżim sankcyjny ma dotyczyć niezłożenia wymaganego oświadczenia o sposobie pozyskiwania danych czasu rzeczywistego albo przekazania w nim nierzetelnych informacji. W takim przypadku projekt przewiduje karę od 10 000 zł do 15% przychodu osiągniętego w poprzednim roku podatkowym.

Projekt przyznaje operatorowi także możliwość ograniczenia lub wstrzymania przesyłania albo dystrybucji energii, ograniczenia jej wprowadzania lub poboru, a nawet odłączenia konkretnego źródła lub magazynu na okres do 24 godzin.

Środek będzie stosowany w razie rażącego naruszenia obowiązków dotyczących danych lub poleceń operatorskich. Podmiot nie otrzyma z tego tytułu odszkodowania ani rekompensaty. Kryteria stosowania środka mają zostać określone w instrukcjach operatorskich. 

Płatne stopnie zasilania i liczniki na stacjach SN/nN

W zakresie płatnych stopni zasilania OSD ma działać we własnym imieniu, ale na rzecz OSP. Umożliwi to bezpośrednie rozliczenie między odbiorcą a OSD oraz zbiorcze rozliczenie OSD z OSP. Rozwiązanie powinno uprościć obieg dokumentów, lecz wymaga dostosowania umów i procedur, zwłaszcza w zakresie odpowiedzialności za dane, weryfikacji wykonania ograniczenia poboru oraz korekt wynagrodzenia.

Projekt łagodzi również bezwzględny obowiązek instalowania liczników zdalnego odczytu na wszystkich stacjach SN/nN. OSD będzie mógł odstąpić od montażu na konkretnej stacji, jeżeli okaże się on niemożliwy z przyczyn technicznych lub prawnych albo nieuzasadniony ekonomicznie. Okoliczności te trzeba będzie udokumentować. Brak ustawowych kryteriów oceny ekonomicznej zasadności może jednak prowadzić do rozbieżnej praktyki operatorów i późniejszej weryfikacji przez Prezesa URE.

Terminy wejścia w życie zmian

Ustawa ma wejść w życie już następnego dnia po ogłoszeniu. Czternastodniowe vacatio legis przewidziano dla zasadniczych przepisów dotyczących danych oraz związanych z nimi kar. Niektóre obowiązki odnoszące się do modułów typu A i mniejszych magazynów mają być stosowane od 1 lutego 2027 r.

IRiESP powinna zostać dostosowana w ciągu trzech miesięcy od wejścia ustawy w życie. Następnie OSD otrzymają kolejne trzy miesiące na przedłożenie Prezesowi URE zmian własnych instrukcji.