Istotne zmiany w kontroli umów B2B – nowelizacja ustawy o PIP

W dniu 2 kwietnia 2026 r. Prezydent RP podpisał ustawę z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw.

Nowelizacja stanowi jedną z najważniejszych zmian ostatnich lat w obszarze kontroli form zatrudnienia – w szczególności współpracy w modelu B2B. Nowe przepisy znacząco wzmacniają pozycję Państwowej Inspekcji Pracy i mogą realnie wpłynąć na praktykę korzystania z kontraktów cywilnoprawnych.

Kluczowe założenia ustawy:

• rozszerzenie kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie badania rzeczywistego charakteru współpracy B2B, niezależnie od nazwy zawartej umowy,
• możliwość wydawania decyzji administracyjnych ustalających istnienie stosunku pracy przez inspektora pracy (bez konieczności kierowania sprawy do sądu),
• wzmocnienie uprawnień kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy (m.in. wprowadzenie możliwości prowadzenia kontroli zdalnych, usprawnienie wymiany danych pomiędzy Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, Państwową Inspekcją Pracy i Krajową Administracją Skarbową),
• większy nacisk na rzeczywistą niezależność wykonawcy, miejsce i czas wykonywania pracy, ciągłość współpracy, jako kluczowe kryteria odróżniające B2B od stosunku pracy,
• zwiększenie ryzyk po stronie przedsiębiorców, w tym potencjalne konsekwencje składkowe (ZUS), podatkowe oraz pracownicze (np. roszczenia o urlop, nadgodziny),
• zaostrzenie kar za wykroczenia przeciwko prawom pracowniczym,
• możliwość wystąpienia do Głównego Inspektora Pracy z wnioskiem o interpretację indywidualną celem zabezpieczenia się na wypadek ewentualnej kontroli.

Co to oznacza w praktyce?

Dotychczas ustalenie istnienia stosunku pracy co do zasady wymagało postępowania sądowego. Nowelizacja istotnie zmienia ten model – Państwowa Inspekcja Pracy zyskuje realne narzędzie do szybkiej ingerencji w relacje B2B. Nowe przepisy mogą prowadzić do zakwestionowania dotychczasowych modeli współpracy, nawet jeśli były one powszechnie stosowane na rynku. Kluczowe znaczenie będzie mieć nie treść umowy, lecz faktyczny sposób jej wykonywania.

Rekomendowane działania

W świetle nowych przepisów zasadne jest przeprowadzenie kompleksowego przeglądu zawartych umów B2B oraz praktyki ich wykonywania. Szczególnej uwagi wymaga ocena rzeczywistego poziomu niezależności kontrahentów, zarówno w wymiarze organizacyjnym, jak i ekonomicznym.

Niezbędne może okazać się również dostosowanie modeli współpracy do nowych realiów regulacyjnych, tak aby ograniczyć ryzyko ich zakwestionowania. Równolegle warto przygotować organizację na ewentualne kontrole Państwowej Inspekcji Pracy, w tym wdrożyć odpowiednie procedury i standardy działania.

Nowelizacja istotnie wpłynie na rynek usług oraz sposób organizacji pracy w wielu firmach, dlatego kluczowe znaczenie ma odpowiednio wczesne podjęcie działań dostosowawczych.