Za kulisami transakcji M&A - „de minimis” jako pierwszy mechanizm ograniczający odpowiedzialność sprzedającego w transakcji typu share deal

Odpowiedzialność odszkodowawcza sprzedającego to jeden z kluczowych punktów każdej transakcji typu share deal. I zwykle także ten, który negocjuje się najdłużej. Trudno się temu dziwić – przy transakcjach opiewających często na bardzo wysokie kwoty, pytanie kto, za co i do jakiej kwoty odpowiada po zamknięciu transakcji ma fundamentalne znaczenie dla obu stron. 

Choć teoretycznie każde naruszenie oświadczeń i zapewnień sprzedającego w umowie sprzedaży udziałów (Share Purchase Agreement/SPA) może prowadzić do jego odpowiedzialności odszkodowawczej, w praktyce niemal żadna umowa M&A nie pozostawia tej kwestii na tzw. „zasadach ogólnych”. Strony bardzo szybko sięgają po różnego rodzaju mechanizmy ograniczające i porządkujące odpowiedzialność, które mają zapobiec zalewowi drobnych roszczeń, a jednocześnie jasno wyznaczyć granice ryzyka. 

Warto jednak zaznaczyć od razu, że znajomość tych mechanizmów działa w obie strony – odpowiednio rozumiane i skonstruowane mogą być wykorzystane zarówno na korzyść sprzedającego, jak i kupującego przy negocjacjach treści SPA. 

W praktyce M&A istnieje kilka narzędzi, które potrafią realnie zmienić zakres odpowiedzialności sprzedającego, a niekiedy wręcz przesądzić o tym, czy dane roszczenie w ogóle będzie mogło zostać dochodzone.  

Na początek przyjrzymy się pierwszemu z nich – mechanizmowi de minimis. 

Cel wprowadzenia mechanizmu de minimis 

Z perspektywy sprzedającego mechanizm de minimis pełni jedną podstawową funkcję: porządkuje ryzyko i czyni je przewidywalnym. Sprzedający nie chce ponosić odpowiedzialności za każde, nawet najdrobniejsze uchybienie ujawnione po zamknięciu transakcji, szczególnie jeśli jego realny wpływ ekonomiczny jest znikomy. 

Z kolei dla kupującego kluczowe jest coś innego – pewność, że istotne naruszenia nie „zgubią się” w konstrukcji klauzul, a odpowiedzialność sprzedającego będzie realna - nie wyłącznie teoretyczna. 

De minimis nie służy więc wyłącznie ograniczeniu odpowiedzialności. Jego prawdziwym celem jest: 

• odsianie roszczeń nieistotnych ekonomicznie (w szczególności „zwykłych” roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej), 

• skupienie się na naruszeniach o realnym znaczeniu biznesowym, 

• jasne określenie, kiedy i do jakiego poziomu odpowiedzialność w ogóle powstaje. 

Bez dodatkowych ograniczeń sprzedający odpowiadałby co do zasady za każde, nawet symboliczne naruszenie oświadczeń i zapewnień. Oznaczałoby to ryzyko sporów o marginalne kwoty, koszty obsługi roszczeń niewspółmierne do ich wartości oraz brak realnej przewidywalności ekonomicznej transakcji po stronie sprzedającego. 

Czym jest de minimis? 

De minimis to minimalny próg wartości, poniżej którego sprzedający nie ponosi odpowiedzialności za naruszenie oświadczeń i zapewnień. To pierwszy filtr polegający w uproszczeniu na tym, że jeśli szkoda wynikająca z naruszenia oświadczeń i zapewnień jest tak niska, czyli nie przekracza tego progu, to sprzedający za nią nie odpowiada.  

W praktyce de minimis: 

• chroni sprzedającego przed „zalewem” drobnych roszczeń, 

• ogranicza koszty obsługi sporów, 

• dyscyplinuje kupującego, aby zgłaszał tylko naruszenia o rzeczywistym znaczeniu. 

Najczęściej spotykane konstrukcje 

W praktyce M&A spotyka się przede wszystkim: 

• de minimis per claim – próg odnosi się do pojedynczego roszczenia, 

• de minimis per loss – próg odnosi się do pojedynczej szkody. 

Różnica ta – choć na pozór subtelna – ma istotne znaczenie praktyczne i często staje się przedmiotem sporów, jeśli nie zostanie jednoznacznie uregulowana w SPA.  

De minimis może być określone zarówno kwotowo (np. 10.000 PLN / 50.000 EUR), jak i procentowo (np. 0,05% ceny). Dobra klauzula de minimis powinna przede wszystkim odwoływać się do definicji szkody w SPA, precyzować czy próg dotyczy szkody, czy roszczenia, przewidywać lub wyłączać możliwość agregacji szkód wynikających z jednego zdarzenia (według zamiaru stron). 

Znaczenie mechanizmu de minimis w konstrukcji odpowiedzialności 

Mechanizm de minimis stanowi istotne ograniczenie odpowiedzialności sprzedającego, eliminując roszczenia o charakterze marginalnym i nieistotnym z perspektywy ekonomicznej transakcji. W praktyce sprzyja to koncentracji stron na realnych ryzykach oraz zwiększa przewidywalność rozliczeń po zamknięciu transakcji. Odpowiednio wyważony próg de minimis wzmacnia równowagę kontraktową, nie pozbawiając kupującego ochrony w przypadku istotnych naruszeń.