Opublikowany w maju bieżącego roku rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw (numer wykazu: UC118), stanowi jedną z najistotniejszych obecnie inicjatyw legislacyjnych w obszarze polskiego prawa energetycznego.
Jego znaczenie nie wynika wyłącznie z zakresu zmian w ustawie o OZE, lecz przede wszystkim z horyzontalnego charakteru projektowanej regulacji, która ingeruje w szereg aktów prawnych tworzących otoczenie inwestycyjne, regulacyjne i administracyjne dla transformacji energetycznej. Projektodawcą jest Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Projekt został przygotowany jako element transpozycji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2413 z 18 października 2023 r., powszechnie określanej jako dyrektywa RED III, która zmieniła dyrektywę 2018/2001, rozporządzenie 2018/1999 oraz dyrektywę 98/70/WE, a jednocześnie uchyliła dyrektywę 2015/652. Projekt UC118 nie jest pierwszą ustawą wdrażającą przepisy RED III. Ma charakter kolejnej transpozycji, obejmującej te obszary dyrektywy, które nie zostały jeszcze w pełni implementowane bądź wymagają uzupełnienia.
Jak wskazuje uzasadnienie projektu, potrzeba zmian wynika z istotnej przebudowy unijnych ram prawnych dotyczących promowania energii ze źródeł odnawialnych. Celem jest przyspieszenie wzrostu udziału OZE w końcowym zużyciu energii brutto w Unii Europejskiej, w powiązaniu z celem osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. oraz redukcji emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. O ile dyrektywa RED II ustanawiała wiążący unijny cel udziału energii odnawialnej na poziomie co najmniej 32% do 2030 r., o tyle RED III podnosi ten poziom do 42,5%, przy jednoczesnym wskazaniu aspiracyjnego celu 45%. Z perspektywy krajowego porządku prawnego wiąże się to z koniecznością usunięcia barier administracyjnych, technicznych i rynkowych ograniczających rozwój OZE.
Nowelizacja obejmuje szeroki katalog ustaw. Zmiany przewidziano przede wszystkim w ustawie o odnawialnych źródłach energii, ale także w Prawie budowlanym, Prawie energetycznym, ustawie o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej, Prawie wodnym, Prawie przedsiębiorców, Prawie zamówień publicznych oraz wielu innych ustaw.
Przyspieszenie inwestycji OZE
Jednym z najważniejszych obszarów projektu są zmiany mające uprościć i przyspieszyć procedury administracyjne dotyczące inwestycji w instalacje OZE. Projekt przewiduje wprowadzenie mechanizmu, zgodnie z którym brak wezwania inwestora do uzupełnienia braków formalnych w określonym terminie będzie oznaczał, że wniosek spełnia wymogi formalne. Rozwiązanie to ma znaleźć zastosowanie w różnych postępowaniach dotyczących realizacji inwestycji OZE, w tym w sprawach budowlanych, środowiskowych, wodnoprawnych oraz dotyczących obszarów morskich.
Nowelizacja wprowadza również ułatwienia dla instalacji fotowoltaicznych. Projekt przewiduje zwolnienie z obowiązku uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach oraz z przeprowadzenia oceny oddziaływania na obszar Natura 2000 dla instalacji PV lokalizowanych na sztucznych powierzchniach, takich jak dachy, parkingi czy infrastruktura transportowa, pod warunkiem że głównym przeznaczeniem tej powierzchni nie jest wytwarzanie ani magazynowanie energii. Jednocześnie regulacja zachowuje możliwość sprzeciwu regionalnego dyrektora ochrony środowiska w szczególnie uzasadnionych przypadkach, co ma zabezpieczać obszary cenne przyrodniczo.
Projekt przewiduje także skrócenie terminów wydawania warunków przyłączenia dla wybranych inwestycji, w tym dla zwiększenia mocy instalacji OZE o nie więcej niż 15% oraz dla określonych pomp ciepła. Ma to służyć zapobieganiu przewlekłości proceduralnej, choć takie rozwiązanie nie eliminuje problemów wynikających z ograniczonej dostępności mocy przyłączeniowych i stanu sieci elektroenergetycznych.
Ciepłownictwo i chłodnictwo
Projekt wprowadza zmiany w sektorze ciepłownictwa i chłodnictwa. Ich celem jest zwiększenie udziału energii odnawialnej, ciepła odpadowego i chłodu odpadowego w systemach ciepłowniczych oraz poprawa transparentności przyłączania nowych źródeł. Zmieniony ma zostać art. 116 ustawy o OZE, który doprecyzuje obowiązek zakupu ciepła wytworzonego w instalacjach wykorzystujących pompy ciepła lub zagospodarowujących ciepło odpadowe przy użyciu pomp ciepła. Obowiązek ten ma obejmować całość ciepła wytworzonego w instalacji, pod warunkiem spełnienia wymagań dotyczących minimalnego współczynnika wydajności sezonowej.
Projekt nakłada również na przedsiębiorstwa ciepłownicze obowiązek informowania Prezesa URE o odmowie przyłączenia instalacji OZE lub instalacji wykorzystującej ciepło odpadowe. Informacja ma obejmować przyczyny odmowy, warunki umożliwiające przyłączenie oraz środki, jakie należałoby wdrożyć w systemie ciepłowniczym. Rozwiązanie to może wzmocnić pozycję inwestorów i ograniczyć arbitralność odmów dostępu do sieci.
W Prawie energetycznym przewidziano także regulacje dotyczące krajowego celu w zakresie udziału energii z OZE oraz ciepła i chłodu odpadowego w systemach ciepłowniczych i chłodniczych, jak również obowiązki informacyjne dotyczące instrumentów finansowych wspierających wykorzystanie OZE w ogrzewaniu i chłodzeniu. Z perspektywy przedsiębiorstw ciepłowniczych oznacza to większą presję modernizacyjną, ale także możliwość rozwoju nowych modeli biznesowych opartych na integracji zewnętrznych źródeł ciepła.
Biomasa, biogaz i systemy wsparcia
Znacząca część projektu dotyczy biomasy. Projekt wdraża zasadę kaskadowego wykorzystania drewna, zgodnie z którą biomasa powinna być w pierwszej kolejności wykorzystywana w zastosowaniach o wyższej wartości gospodarczej, a dopiero następnie na cele energetyczne. W tym celu w ustawie o OZE pojawią się definicje biomasy leśnej i drewna przemysłowego okrągłego, a z definicji drewna energetycznego wyłączone zostaną pniaki i korzenie stanowiące biomasę leśną.
Projekt ogranicza możliwość udzielania nowego wsparcia oraz odnawiania wsparcia dla produkcji energii elektrycznej z biomasy leśnej w instalacjach wytwarzających wyłącznie energię elektryczną. Wyjątki mają dotyczyć między innymi instalacji stosujących wychwytywanie i składowanie CO2 oraz instalacji zlokalizowanych w regionach objętych terytorialnymi planami sprawiedliwej transformacji. Dla wytwórców oznacza to konieczność weryfikacji paliw, dokumentacji pochodzenia biomasy oraz zgodności z kryteriami zrównoważonego rozwoju.
Odrębne zmiany dotyczą biogazu rolniczego. Projekt doprecyzowuje obowiązki wytwórców, sankcje za naruszenia oraz zasady zwrotu nienależnie otrzymanego wsparcia. W praktyce wzrośnie znaczenie wewnętrznych procedur compliance, zwłaszcza w zakresie ewidencji substratów, paliw i rozliczeń wsparcia.
PPA, gwarancje pochodzenia i rynek
Projekt przewiduje rozwiązania zmierzające do ułatwienia korzystania z umów PPA (Power Purchase Agreement) przez zamawiających publicznych, w tym przez jednostki samorządu terytorialnego. Zmiany te obejmują zarówno rozszerzenie definicji umowy PPA w Prawie energetycznym, jak i dostosowanie przepisów Prawa zamówień publicznych do specyfiki długoterminowych kontraktów na zakup energii z OZE. Umowy te mają obejmować nie tylko energię elektryczną, lecz także inne paliwa lub energię wytworzone z odnawialnych źródeł energii, w tym ciepło, chłód, wodór odnawialny, biometan, biogaz i biogaz rolniczy.
Znaczenie projektowanych zmian jest szczególnie istotne dla sektora publicznego, który coraz częściej poszukuje długoterminowych mechanizmów zakupu energii odnawialnej, lecz dotychczas napotykał ograniczenia wynikające z konstrukcji zamówień publicznych, w szczególności w zakresie zawierania umów na okres dłuższy niż cztery lata. Projektowane rozwiązania mogą w praktyce zwiększyć udział zamawiających publicznych w rynku długoterminowych kontraktów OZE, a pośrednio także sprzyjać finansowaniu nowych projektów odnawialnych źródeł energii, dla których stabilny, długoterminowy odbiorca energii może stanowić istotny element modelu inwestycyjnego.
Liczne zmiany dotyczą także gwarancji pochodzenia. Projekt przewiduje utworzenie elektronicznego rejestru gwarancji pochodzenia oraz określenie operatora tego rejestru. System ma obejmować wydawanie, uznawanie, obrót, dzielenie i umarzanie gwarancji pochodzenia dla różnych nośników energii odnawialnej. Rejestr ma wzmocnić znaczenie gwarancji pochodzenia w raportowaniu ESG, kontraktach PPA i strategiach dekarbonizacyjnych przedsiębiorstw.
Etap legislacyjny i vacatio legis
Ministerstwo Klimatu i Środowiska skierowało projekt do opiniowania i konsultacji publicznych. Treść projektu może ulec zmianom na dalszych etapach prac.
Ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Projekt przewiduje jednak wyjątki. Przepisy dotyczące kryteriów zrównoważonego rozwoju i ograniczenia emisji gazów cieplarnianych dla biomasy mają wejść w życie po 12 miesiącach od ogłoszenia. Regulacje dotyczące gwarancji pochodzenia mają wejść w życie po 3 miesiącach od ogłoszenia komunikatu ministra właściwego do spraw klimatu o uruchomieniu elektronicznej platformy gwarancji pochodzenia.
Kontakt
