Najważniejsze zmiany dla sektora energetycznego wynikające z ustawy UDER92

Na początku lipca Prezydent RP podpisał, a następnie opublikowano w Dzienniku Ustaw ustawę z 11 czerwca 2026 r. o zmianie niektórych ustaw w celu dokonania deregulacji w zakresie energetyki, znaną jako pakiet UDER92. Nowe przepisy wprowadzają szereg zmian mających uprościć funkcjonowanie sektora energetycznego. Obejmują one m.in. Prawo energetyczne, ustawę o odnawialnych źródłach energii, ustawę o promowaniu energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji, a także regulacje dotyczące obowiązkowych zapasów gazu ziemnego.

Ustawa z jednej strony ogranicza obowiązki koncesyjne, taryfowe i sprawozdawcze, a z drugiej nakłada na przedsiębiorstwa nowe obowiązki informacyjne oraz wprowadza bardziej szczegółowe zasady dotyczące obsługi odbiorców. UDER92 nie jest więc wyłącznie ustawą deregulacyjną w ścisłym znaczeniu. Stanowi również instrument wspierania inwestycji w ciepłownictwie, kogeneracji, magazynowaniu energii cieplnej i technologiach power-to-heat.

Cyfrowa komunikacja i przejrzystość rozliczeń

Jedną z najbardziej odczuwalnych dla odbiorców zmian jest ustanowienie komunikacji elektronicznej jako podstawowego sposobu prowadzenia korespondencji pomiędzy przedsiębiorstwami energetycznymi, odbiorcami i organami administracji. Wnioski, oświadczenia, informacje i powiadomienia będą co do zasady przekazywane za pomocą środków komunikacji elektronicznej albo poprzez portal obsługi klienta. Odbiorca zachowa jednak nadal prawo zażądania korespondencji papierowej. Przy zawieraniu umowy przedsiębiorstwo będzie zobowiązane poinformować go o takim uprawnieniu oraz umożliwić złożenie żądania w formie pisemnej, elektronicznej lub dokumentowej.

W przypadku umów zawartych przed wejściem w życie nowych przepisów dotychczasowa papierowa forma komunikacji zostanie zachowana. Jej zmiana na elektroniczną będzie wymagała zgody odbiorcy. Przedsiębiorstwo powinno poinformować klienta o takiej możliwości w terminie sześciu miesięcy od 30 czerwca 2027 r. oraz przekazać formularz obejmujący dane identyfikacyjne odbiorcy, miejsce dostarczania energii, numer umowy, dane kontaktowe i dostępne kanały komunikacji. Celem jest ograniczenie kosztów druku, przesyłek i archiwizacji oraz usprawnienie procesów obsługi. 

Ustawa nakłada również obowiązek przekazywania odbiorcom energii elektrycznej w gospodarstwach domowych uproszczonego podsumowania faktury. Dokument powinien zawierać łączną kwotę do zapłaty, koszt obrotu energią, koszt usług dystrybucyjnych i okres obowiązywania umowy. Informacje mają być przedstawione w sposób przejrzysty i zrozumiały, bez specjalistycznej terminologii. Podsumowanie nie będzie częścią faktury w rozumieniu przepisów podatkowych. Jego celem jest ułatwienie odbiorcom odróżnienia ceny energii od opłat związanych z jej dostarczeniem oraz poprawa możliwości porównywania ofert.

Straty ekonomiczne i instalacja układów pomiarowych

Ustawa zwiększa przejrzystość zasad wcześniejszego rozwiązywania umów sprzedaży energii elektrycznej i paliw gazowych. W umowach zawieranych z gospodarstwami domowymi oraz odbiorcami z sektora mikro, małych i średnich przedsiębiorstw sprzedawca będzie musiał wskazać sposób wyliczania strat ekonomicznych wynikających z przedterminowego zakończenia kontraktu. W przypadku umów sprzedaży energii elektrycznej zawartych na czas oznaczony z gwarancją stałej ceny konieczne będzie również wskazanie maksymalnej wysokości odszkodowania. Dotychczas obowiązujące przepisy pozwalały sprzedawcy dochodzić rekompensaty odpowiadającej poniesionej stracie, ale nie zapewniały odbiorcy dostatecznej wiedzy o sposobie jej kalkulowania. Prowadziło to do sporów dotyczących uwzględniania kosztów zakupu energii.

Nowe przepisy wprowadzają także termin instalacji układu pomiarowo-rozliczeniowego. Po otrzymaniu od sprzedawcy informacji o zawarciu umowy operator systemu przesyłowego albo dystrybucyjnego będzie zobowiązany skontaktować się z odbiorcą i zainstalować układ pomiarowy w terminie nieprzekraczającym 21 dni. Takie rozwiązanie ma ograniczyć sytuacje, w których odbiorca posiada zawartą umowę, ale nie może rozpocząć poboru energii ze względu na brak licznika. 

Deregulacja ciepła przemysłowego

Ustawa wprowadza ograniczenie obowiązków koncesyjnych i taryfowych w odniesieniu do ciepła dostarczanego na potrzeby przemysłowych procesów technologicznych. Koncesji na wytwarzanie ciepła nie będzie wymagała działalność prowadzona w źródle, z którego całość produkcji jest dostarczana jednemu odbiorcy albo grupie odbiorców przemysłowych. Zwolnienie obejmie również ciepło wykorzystywane do zaspokajania potrzeb niezbędnych i towarzyszących procesowi technologicznemu. Koncesja nie będzie także wymagana dla przesyłania i dystrybucji ciepła pomiędzy takim źródłem a odbiorcami, pod warunkiem że infrastruktura nie służy do zaopatrywania lokali mieszkalnych.

Dotychczas pełny reżim koncesyjny mógł obejmować również instalacje działające na potrzeby jednego zakładu przemysłowego. Ograniczało to swobodę projektowania inwestycji i zwiększało koszty regulacyjne, mimo że stronami relacji były profesjonalne podmioty dysponujące porównywalną pozycją negocjacyjną. Co istotne, zwolnienie z koncesji na wytwarzanie dotyczy źródeł oddanych do użytkowania po wejściu w życie ustawy. Nie prowadzi zatem do automatycznego wyłączenia spod koncesjonowania wszystkich istniejących instalacji.

Odrębnym rozwiązaniem jest możliwość stosowania cen umownych bez zatwierdzania taryfy przez Prezesa URE. Dotyczy to sprzedaży ciepła bez pośrednictwa sieci do odbiorców prowadzących działalność gospodarczą, którzy nie mają obowiązku zapewniania ciepła lokalom mieszkalnym, a strony zgodnie zdecydowały o pominięciu cen taryfowych. 

Nowe zasady taryfowania ciepła

Ustawa przebudowuje zasady ustalania zwrotu z kapitału w taryfach ciepłowniczych. Celem zmiany jest zwiększenie przewidywalności ekonomicznej inwestycji oraz stworzenie silniejszych zachęt do modernizacji systemów ciepłowniczych. Zwrot z kapitału będzie odnoszony do wartości księgowej poszczególnych rzeczowych aktywów trwałych netto. Ma składać się ze stopy wolnej od ryzyka oraz premii za ryzyko.

Stopa wolna od ryzyka będzie ustalana na podstawie średniej rentowności dziesięcioletnich obligacji Skarbu Państwa w okresie 36 miesięcy poprzedzających kwartał, w którym złożono wniosek taryfowy. Dłuższy okres referencyjny ma ograniczyć wpływ krótkotrwałych zmian na rynku finansowym.

Z kolei premia za ryzyko będzie zależała od rodzaju aktywa, poziomu ryzyka technicznego i ekonomicznego, wpływu inwestycji na efektywność energetyczną oraz udziału ciepła odpadowego i energii odnawialnej w systemie. 

Dla inwestycji obejmujących budowę, modernizację i przyłączanie instalacji OZE wytwarzających ciepło oraz instalacji zagospodarowujących ciepło odpadowe ustawodawca przewidział minimalny zwrot z kapitału na poziomie 7 proc. 

Magazynowanie ciepła i technologia power-to-heat

Ustawa wprowadza do Prawa energetycznego definicję magazynu ciepła lub chłodu jako instalacji służącej do magazynowania energii cieplnej w celu jej późniejszego wprowadzenia do sieci. Magazyn zostaje jednocześnie objęty ogólną kategorią magazynu energii. Zmiana porządkuje status prawny instalacji, które dotychczas mogły być różnie kwalifikowane jako element źródła, sieci albo infrastruktury pomocniczej. Koszty magazynowania ciepła będą mogły być uwzględniane w działalności taryfowanej, a charakter magazynu będzie brany pod uwagę przy określaniu premii za ryzyko. Magazyny mogą wspierać wykorzystanie energii odnawialnej i ciepła odpadowego, ograniczać pracę jednostek szczytowych oraz pozwalać na produkcję ciepła w okresach niskich cen energii elektrycznej.

Równocześnie ustawa tworzy podstawę prawną dla kwalifikowania ciepła wytwarzanego w kotłach elektrycznych jako ciepła z OZE. Warunkiem jest wykazanie, że energia elektryczna wykorzystana do jego produkcji pochodzi z odnawialnego źródła, oraz zastosowanie odpowiedniego opomiarowania. Energia może być dostarczana bezpośrednio z instalacji OZE, na podstawie umowy wskazującej konkretną instalację albo poprzez krajowy system elektroenergetyczny. W ostatnim przypadku udział ciepła odnawialnego będzie odpowiadał rocznemu udziałowi energii z OZE w krajowym miksie wytwórczym. Ciepło takie będzie mogło być uwzględniane przy ocenie, czy system ciepłowniczy jest efektywny energetycznie. Nie będzie jednak zaliczane do krajowego celu OZE, co ma zapobiegać podwójnemu uwzględnianiu tej samej energii.

Uelastycznienie wsparcia kogeneracji

Znacząca część ustawy dotyczy systemu wsparcia wysokosprawnej kogeneracji. Ustawodawca wydłużył terminy realizacji inwestycji oraz pozwala na jednokrotną aktualizację określonych danych zawartych w zwycięskiej ofercie aukcyjnej albo naborowej: terminy pierwszego wytworzenia energii zostają wydłużone z 48 do 60 miesięcy oraz z 60 do 72 miesięcy, zależnie od rodzaju jednostki a termin na wykonanie określonych czynności niezbędnych do potwierdzenia prawa do premii zostaje natomiast wydłużony z 12 do 24 miesięcy.

Jednokrotna aktualizacja będzie mogła dotyczyć daty rozpoczęcia korzystania ze wsparcia, podziału wolumenu energii pomiędzy lata, mocy zainstalowanej oraz rodzaju jednostki. Nie będzie jednak możliwe zwiększenie łącznej ilości energii, wydłużenie okresu wsparcia, zmiana kategorii wynikającej z mocy ani zmiana paliwa.

Gaz ziemny i pozostałe uproszczenia

W odniesieniu do infrastruktury LNG ustawa znosi obowiązek zawierania umowy o przyłączenie do sieci przesyłowej, jeżeli operatorem instalacji skroplonego gazu ziemnego jest ten sam przedsiębiorca, który pełni funkcję operatora systemu przesyłowego. Rozwiązanie usuwa formalny obowiązek tworzenia stosunku umownego pomiędzy organizacyjnie tym samym podmiotem. 

Ustawa umożliwia także zlecenie Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych utrzymywania zapasów obowiązkowych gazu w okresie od 1 października 2026 r. do 30 września 2027 r. Rozwiązanie jest fakultatywne i może ograniczyć konieczność samodzielnego kontraktowania pojemności magazynowych. 

Nowe przepisy ograniczają również obowiązki sprawozdawcze przedsiębiorstw ciepłowniczych. Informacje dotyczące spełniania kryteriów efektywnego systemu będą przekazywane Prezesowi URE, który następnie udostępni odpowiednie dane ministrowi właściwemu do spraw energii. Pozwoli to uniknąć równoległego składania tych samych informacji do kilku organów. Wprowadzono ponadto uproszczenia dotyczące bonu ciepłowniczego, cyfrowego przekazywania zaświadczeń oraz korygowania wniosków przez gminy i wojewodów. 

Od kiedy nowe regulacje obowiązują?

Większość przepisów ustawy weszła w życie 21 lipca 2026 r. Zmiany dotyczące bonu ciepłowniczego oraz wybranych regulacji przejściowych obowiązują już od 7 lipca 2026 r. Z kolei przepisy odnoszące się do elektronicznej korespondencji i uproszczonych informacji na fakturach wejdą w życie 30 czerwca 2027 r. Natomiast najważniejsze elementy nowego modelu ustalania zwrotu z kapitału w taryfach ciepłowniczych zaczną obowiązywać 7 stycznia 2028 r.